Osiem pytań o leki w formie kropli

Najczęściej stosuje się je przy problemach okulistycznych, ale istnieją też krople na katar, schorzenia uszu, alergie, problemy żołądkowe czy dolegliwości sercowe. Preparaty lecznicze w kroplach mają zazwyczaj intensywne działanie i są bardzo skuteczne, wymagają jednak więcej uwagi podczas stosowania i przechowywania.

1. Jak długo można przechowywać krople?

Taka informacja zawsze znajduje się na opakowaniu. Warto jednak pamiętać, że choć krople, a zwłaszcza krople do oczu, mają stosunkowo długi termin ważności, to trzeba je zużyć w krótkim czasie od momentu otwarcia opakowania. Potem tracą sterylność, dlatego często pakowane są w małe buteleczki lub opakowania jednorazowe. Leki oczne dostępne w opakowaniach wielodawkowych mogą mieć różne okresy przydatności do użycia po otwarciu. Natomiast krople do nosa, krople żołądkowe i inne, zazwyczaj mogą mieć dłuższy termin przydatności, zawsze oznaczony na opakowaniu. Czasami zachodzi konieczność przechowywania otwartego leku w lodówce lub zaciemnionym, chłodnym miejscu, dlatego po zakupie leku należy koniecznie przeczytać ulotkę.

Wskazówka: po otwarciu opakowania kropli, warto napisać na buteleczce datę odpieczętowania leku.

2. Jak długo można bezpiecznie stosować krople?

Zawsze zgodnie z ulotką i/lub zaleceniem lekarza. Częstym problemem osób stosujących krople do nosa jest zbyt długie ich stosowanie, a w efekcie uzależnienie się od leku. Tak, to nie żart, a coraz częściej występujące zjawisko. Większość leków stosowanych w leczeniu kataru zawiera substancje, które podane miejscowo na błonę śluzową nosa powodują obkurczenie jej naczyń krwionośnych. Efekt jest wspaniały – katar mija. Te cudowne krople zazwyczaj mają adnotację, by stosować je nie dłużej niż 3 dni, a w szczególnych przypadkach do 5 dni (zawsze przypomina też o tym lekarz). Jeśli do tego czasu choroba mija, a katar nie nawraca, pacjent posłusznie odstawia lek. Jeśli jednak z jakiegoś powodu katar wciąż występuję, chory często nie chce odstawić kropli. Nos się przyzwyczaja, że regularnie otrzymuje substancję obkurczającą naczynia krwionośne, a gdy jej zabranie - katar wraca ze zdwojoną siłą. Ponownie sięga się więc po jedyne skuteczne lekarstwo i koło się zamyka. To zjawisko to tzw. katar polekowy, dobrze znany lekarzom.

Natomiast w przypadku innych leków w kroplach, np. kropli żołądkowych, należy pamiętać, że środki w tej postaci bywają bardzo mocne i konieczne jest przestrzeganie zarówno ilości podawanego środka (odmierzanie kropli) jak i czasu stosowania leku. Trzeba również zwrócić uwagę, że niektóre krople żołądkowe w skojarzeniu z innymi lekami, zwłaszcza przeciwbólowymi, mogą doprowadzić np. do uszkodzenia nerek.

3. Czy jedno opakowanie kropli do oczu lub uszu może być używane przed kilka osób?

Nie, opakowania wielodawkowe powinny być stosowane tylko przez jedną osobę. Stosując krople nietrudno o kontakt aplikatora z tkanką, np. oka, nierzadko zainfekowaną i pokrytą wydzieliną bakteryjną (choć preparat należy podawać „z powietrza"). Bardzo łatwo zainfekować w ten sposób inną osobę. Jeśli dwie osoby w domu leczą się kroplami o tej samej nazwie, warto podpisać imionami buteleczki leków.

Uwaga: częsty błąd to przecieranie końcówki aplikatora palcem, by usunąć z niego np. zaschnięte resztki płynu. Nie wolno tego robić, w ten sposób narusza się sterylność leku.

4. Czy można zakraplać oczy zimnymi kroplami prosto z lodówki?

Lepiej tego nie robić. Najbezpieczniej jest, gdy aplikowany do worka spojówkowego lek ma temperaturę ciała, zbyt zimny preparat może spowodować podrażnienie oka, nasilone mruganie, zwiększoną produkcję płynu łzowego i, w efekcie, wypływanie leku z oka. Przed użyciem preparatu, opakowanie należy przez chwilę ogrzewać w dłoniach.

5. Czy można zakraplać oczy nosząc soczewki kontaktowe?

Wszystkie preparaty oczne o działaniu leczniczym, a więc m.in. środki na jaskrę, zapalenie spojówek, antybiotyki i inne, powinno się wkraplać do oka pozbawionego ciał obcych. Zasadniczo soczewki kontaktowe zmniejszają działanie substancji leczniczych, gdyż stanowią fizyczną barierę, którą musi pokonać lek. Mogą powodować podrażnienia chorego, wyjątkowo wrażliwego oka, a także ulec uszkodzeniu pod wpływem niektórych substancji występujących w kroplach. W większości przypadków, soczewkę można założyć już kilkanaście minut po aplikacji leku, o ile stan oka na to pozwala i lekarz nie zaleci odstawienia soczewek na dłuższy czas.

Jeśli natomiast preparat nie zawiera substancji leczniczej i ulotka nie wskazuje inaczej, soczewki na ogół nie są przeszkodą.

6. Czy można stosować jednocześnie kilka rodzajów kropli do oczu?

Zdarza się, że lekarz zapisze dwa lub trzy rodzaje kropli ocznych, a poza tym jeszcze np. maść lub żel. Nie zawsze jasne dla pacjenta jest dawkowanie wszystkich tych preparatów, a zwłaszcza kolejność ich używania. Przede wszystkim nie należy spieszyć się i wszystkich preparatów wciskać do oka jednocześnie. Pomiędzy różnymi rodzajami kropli należy zachować około 10-minutową przerwę, ale nie ma większego znaczenia które krople zaaplikujemy pierwsze, a które ostatnie (o ile lekarz nie zaleci inaczej). Natomiast bardzo ważna zasada aplikacji środków leczniczych do oczu jest następująca: najpierw podajemy krople, potem żele, a na końcu maści (czyli im gęściej, tym później).

Wskazówka: nie należy zakraplać jednocześnie obojga oczu. Pomiędzy aplikacjami powinno być kilka minut przerwy, by substancja lecznicza w pierwszym oku zdążyła się prawidłowo rozprowadzić.

7. Czy krople aplikuje się do kącika oka?

To najczęstszy błąd podczas stosowania kropli ocznych. Gdy aplikujemy krople do kącika od strony nosa, część preparatu dostaje się do kanalika łzowego i spływa do nosa i gardła, natomiast w oku nie utrzymuje się lek w odpowiednim stężeniu. Nic więc dziwnego, że skuteczność podawanego w ten sposób leku może być dużo mniejsza. Krople oczne wprowadza się do worka spojówkowego, odchylając głowę nieco do tyłu i palcem wskazującym odciągając dolną powiekę po stronie skroniowej (tworząc z niej „kieszonkę"). Żeby uniknąć mrugania, wzrok należy skupić na jakimś punkcie powyżej głowy.

Wskazówka: Czasami lekarze zalecają przyciśnięcie palcem wewnętrznego kącika oka zaraz po aplikacji, by zablokować odpływ leku do kanalika łzowego.

8. Kierowco, nie zakraplaj oczu w trakcie jazdy!

Kierowcy wpuszczający sobie krople do oczu w czasie oczekiwania na zielone światło, to nierzadki widok na skrzyżowaniach. Tymczasem to wielki błąd, a czasami wręcz „grzech śmiertelny". Dotyczy to zwłaszcza kropli do oczu na bazie chlorowodorku tetryzoliny, który, u niektórych osób, może tak bardzo podrażnić śluzówkę, że oko staje się czerwone, spuchnięte i łzawiące (zupełnie nie pozwala kontrolować sytuacji na jezdni). Poza tym substancja czynna w tym produkcie ma działanie lekko rozszerzające źrenice, co może prowadzić do przejściowych zaburzeń widzenia. Byłoby idealnie, gdyby wszyscy kierowcy odczuwający potrzebę nawilżenia śluzówki oka lub aplikacji substancji leczniczej robili to nie w trakcie jazdy, ale podczas postoju, np. na stacji benzynowej. Dotyczy to również antybiotyków w kroplach oraz kropli o zwiększonej lepkości. Działanie tego typu środków może być bardzo nagłe, nie zawsze da się przewidzieć, jak zareaguje oko. Negatywne skutki uboczne (pieczenie, łzawienie) są jednak na ogół krótkotrwałe, już po kilku minutach oko przyzwyczaja się i można bezpiecznie kontynuować jazdę.

Autor: Kamila Śnieżek, "Moje Zdrowie".