Gdy organizm nie toleruje laktozy

Masz wzdęty brzuch po wypiciu kawy z mlekiem lub zjedzeniu twarogu? Trudne do opanowania gazy nie wiadomo z jakiego powodu? Winna temu może być laktoza, a dokładniej brak tolerancji na ten cukier.

Co trzeci Polak cierpi z powodu nietolerancji laktozy. Znalezienie się w tej grupie nie jest więc takie trudne, zwłaszcza, gdy jest się seniorem albo po prostu osobą dojrzałą. Jaka jest przyczyna tej dolegliwości i na czym polega jej leczenie?

Cukier z mleka

Laktoza to cukier, a dokładniej dwucukier, znajdujący się w mleku. Znajdziemy ją więc w przetworach mlecznych oraz w samym mleku i to nie tylko krowim, ale też w kozim, owczym oraz w produktach, w których się jej zupełnie nie spodziewamy.

Może kogoś to zdziwi, ale producenci dodają mleko pod różną postacią - mleko, mleko w proszku, serwatka z mleka, białka mleka z laktozą - prawie wszędzie: do pieczywa (zwłaszcza pszennego), do wędlin, płatków śniadaniowych, ciastek, cukierków, gotowych dań typu krokiety, pierogi, pulpety oraz do sosów, pasztetów a nawet chrzanu i lodów sorbetowych, nie mówiąc już o zwykłych lodach i np. czekoladzie.

Osoby, które borykają się z nietolerancją laktozy muszą więc wykazać się nie lada czujnością, ponieważ wynikające z tego kłopoty to nic przyjemnego.

Winny enzym

Nietolerancja laktozy to dysfunkcja organizmu polegająca na trudności w trawieniu tego cukru mlecznego.

Po zjedzeniu np. sera żółtego, który jest przetworem mlecznym, laktoza nie jest rozkładana tak jak być powinna w jelicie cienkim na dwa cukry proste glukozę i galaktozę, a co za tym idzie, nie może zostać wchłonięta przez komórki śluzówki. Niestrawiona dopiero w jelicie grubym rozkładana jest przez florę bakteryjną do kwasu mlekowego, dwutlenku węgla, wodoru, metanu i wodorotlenków, co wywołuje różne jelitowe dolegliwości.

Enzym trawiący laktozę to laktaza. Nietolerancja laktozy może być spowodowana albo upośledzonym wydzielaniem tego enzymu, albo jego całkowitym zanikiem, spowodowanym np. chorobą. Z wiekiem problem nietolerancji laktozy może się pogłębiać.

Niemiłe objawy

Objawami nietolerancji laktozy są: wzdęcia, bóle brzucha, nadmierne wytwarzanie gazów spowodowane pracą bakterii w jelicie grubym, kruczenie czyli słyszalne ruchy perystaltyczne jelit, przelewanie, uczucie napięcia i pełności, biegunki.

Dolegliwości pojawiają się w czasie od 30 minut do 2 godzin od spożycia pokarmu z laktozą i nie u wszystkich osób występują tak samo intensywnie. Wszystko zależy od stopnia niedoboru laktazy i ilości spożytego cukru. A dokładniej?

Część osób jest w stanie spożywać niewielkie ilości produktów zawierających laktozę, nie ryzykując przykrych dolegliwości, inne nie. Albo inaczej: u części osób po zjedzeniu produktów zawierających laktozę objawy są wyjątkowo silne, u innych nieznaczne.

Co robić?

W przypadku nietolerancji laktozy powinno się przejść na dietę bezlaktozową, co oznacza eliminację z codziennego menu mleka i jego przetworów oraz produktów, w których składzie jest laktoza, czyli np. większości wędlin i słodyczy.

Należy też, i to bezwzględnie, czytać etykiety zamieszczane na produktach, nawet te na łososiowej paście do chleba czy na konserwach rybnych, np. na zamkniętych w puszkach szprotach w sosie pomidorowym, mimo że wydawałoby się, że w tych produktach mleka nie będzie.

I mimo, że wydaje się to arcytrudne, można takie bezlaktozowe odżywianie się doprowadzić do perfekcji. Tym bardziej, że producenci coraz częściej myślą o osobach mających problem z trawieniem cukru mlecznego i specjalnie dla nich tworzą produkty bez laktozy albo typowo mleczne oczyszczają z problematycznego cukru. Mamy więc masło bez laktozy, ser żółty a nawet mleko.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Unikając produktów mlecznych, warto dodać do diety żywność zawierającą więcej wapnia, w tym m.in. fasolę, soję, liście pietruszki, kapustę, szczaw, jarmuż, figi, morele suszone, migdały, orzechy, sezam, słonecznik) lub spożywać mleko roślinne wzbogacane w wapń, np. mleko sojowe lub ryżowe.

Zanim też całkowicie się wyeliminuje produkty z laktozą, warto sprawdzić swój pułap nietolerancji. Niektóre osoby nietolerujące laktozy mogą bez problemów pić fermentowane produkty mleczne, inne nie. Jelita jednych dobrze zareagują na czekoladę, która ma 70 proc. zawartości ziaren kakaowca, jelita innych „nie walczą" dopiero przy 90 proc. (im więcej kakao, tym mniej laktozy w czekoladzie).

Enzym w pigułce

Osoby walczące z nietolerancją laktozy mogą wspomagać się preparatami farmaceutycznymi zawierające laktazę - enzym trawiący laktozę. Występują one w formie tabletek lub płynnej. W formie tabletek zwykle zażywa się około pół godziny przed posiłkiem, natomiast farmaceutyki płynne miesza się z jedzeniem, oczywiście przed spożyciem. Preparaty takie można kupić w aptece. Przed zakupem warto jednak skonsultować się z lekarzem.

Czy wiesz, że....

... wytwarzanie się laktazy zmniejsza się wraz z wiekiem? Na niedobór tego enzymu cierpią więc często seniorzy.

Zapamiętaj!

Niedobór enzymu niezbędnego do trawienia laktozy to hipolaktazja, a jego całkowity brak – alaktazja. Pierwsze zaburzenie występuje zdecydowanie częściej.

Nietolerancja laktozy a alergia

Mleczni alergicy uczuleni są najczęściej nie na samo mleko, lecz na białko mleka krowiego. Osoby takie – w przeciwieństwie do osób nietolerujących laktozy, która jest przecież cukrem występującym w mleku wszystkich ssaków – nie będą więc miały przykrych dolegliwości ze strony układu pokarmowego po zjedzeniu np. sera koziego.

Autor: Joanna Grzegorzewska, „Moje Zdrowie"