Serce masz tylko jedno. Zatroszcz się o nie

Liczne badania naukowe bezsprzecznie potwierdzają, że w aż 50 proc. przypadków chorobom serca i układu krążenia można byłoby zapobiec, gdyby tylko chciało się nam zmienić styl życia na zdrowszy! Oczywiście, żeby to zrobić, trzeba wiedzieć JAK oraz CO tak naprawdę nam grozi.

Choroby serca i układu krążenia są najczęstszą przyczyną śmierci Polaków. Co gorsza, sami sobie szkodzimy: nie umiemy walczyć ze stresem, kochamy odpoczynek na siedząco lub leżąco, wolimy maraton po galerii handlowej zamiast spaceru na świeżym powietrzu, a mając do wyboru chude mięso z sałatą albo kiełbaskę z grilla, wybieramy to drugie, nie mówiąc o tym, że zamiast dań domowej roboty, z lenistwa wolimy kupić produkt gotowy, wysoko przetworzony i niezdrowy.

Jak to jest zbudowane?

Układ krwionośny to układ zamknięty: tętnice, żyły i naczynia włosowate, czyli sieć naczyń krwionośnych, w których krąży krew. Pompą wymuszającą nieustanny obieg krwi, dzięki której wszystkie narządy organizmu są zaopatrywane w tlen i substancje odżywcze, jest serce, a to dzieli się na cztery części: dwie górne zwane przedsionkami, dwie dolne – komorami. Serce ma też własny system dostarczania substancji niezbędnych mu do funkcjonowania - naczynia wieńcowe.

Miażdżyca

Do miażdżycy dochodzi po długoletnim procesie odkładania się w ścianie tętnic złogów cholesterolu, które przyjmują formę tzw. blaszek miażdżycowych mogących istotnie zmniejszyć przepływ krwi w naczyniu, a w najgorszym przypadku doprowadzić do jego całkowitego „zapchania".

Miażdżyca to choroba przewlekła, postępująca i groźna: miażdżyca tętnic mózgu powoduje jego niedokrwienie i zmiany psychiczne, to przez nią dochodzi do pęknięć naczyń i udarów. Miażdżyca tętnic wieńcowych jest jedną z przyczyn choroby wieńcowej, a miażdżyca aorty może prowadzić do powstania tętniaka.

Miażdżyca „nie boli", co oznacza, że na pierwszym etapie nie daje żadnych objawów. Pierwsze symptomy pojawiają się, gdy zmiany są już zaawansowane. U mężczyzn jest to zwykle w piątej dekadzie życia, a u kobiet po menopauzie.

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najczęściej diagnozowanych przez lekarzy chorób. Oczywiście, skoki ciśnienia mogą się zdarzyć nawet u zdrowego człowieka i nie jest to nic niepokojącego, ponieważ na wynik pomiaru ma wpływ pora dnia, stan emocjonalny oraz wysiłek fizyczny. Problem zaczyna się, gdy serce stale, bez „zdrowego" powodu, pracuje na najwyższych obrotach, co prowadzi do: uszkodzeń naczyń tętniczych (zwłaszcza wieńcowych), nasilenia miażdżycy, udaru mózgu. Niestety, najczęściej nadciśnieniu nie towarzyszą żadne objawy, dlatego dowiadujemy się o nim przypadkiem. Ważne jest więc, by jak najczęściej mierzyć ciśnienie i to nie tylko w gabinecie lekarskim, ale też w domu.

Czy wiesz, że...

...ciśnienie tętnicze to siła, z jaką krew oddziałuje na ścianki budujące tętnice. Za optymalną wysokość ciśnienia przyjmuje się wartość 120/80 mm Hg, o nadciśnieniu mówimy, gdy wartości będą wyższe niż 140/90 mm Hg.

Choroba wieńcowa

Wieńcówka, czyli choroba niedokrwienna serca, jest wynikiem stopniowego zwężania się tętnic wieńcowych, które doprowadzają krew do mięśnia serca. Dochodzi do tego w przebiegu miażdżycy. Specyficznym objawem jest silny zamostkowy i promieniujący ból w klatce piersiowej. Ból nasila się w czasie wysiłku fizycznego, gwałtownych zmian temperatury, po obfitym posiłku i przy silnym stresie, a ustępuje po chwilowym odpoczynku. Innym objawem choroby wieńcowej, i to objawem drastycznym, jest nagłe zatrzymanie krążenia, które - w przypadku braku szybkiej reanimacji - może prowadzić do śmierci.

Uwaga! Choroba wieńcowa jest główną przyczyną zgonów w Polsce.

Zawał

Atak serca, czyli zawał mięśnia sercowego, dopada nas, gdy blaszka miażdżycowa powstała w chorobie niedokrwiennej pęka w ścianie tętnicy. Prowadzi to bowiem do natychmiastowego powstania skrzepu, który całkowicie blokuje przepływ krwi, a to z kolei powoduje – i to już po kilkunastu minutach – obumieranie pozbawionych dopływu tlenu i substancji odżywczych komórek mięśnia serca. Zawał na ogół obejmuje lewą komorę serca, prawej dotyczy znacznie rzadziej. Objawem typowego zawału serca jest ostry ból odczuwany w środkowej części klatki piersiowej, za mostkiem. Nietypowymi sygnałami zawału są też: silna duszność bez wysiłku fizycznego, nudności lub wymioty, odbijanie się, biegunka.

W Polsce każdego dnia ponad 300 osób ma zawał serca.

Czynniki ryzyka

By mieć zdrowe serce i sprawny układ krążenia należy przede wszystkim sobie nie szkodzić. Stąd tak ważne jest, by znać wszystkie możliwe czynniki ryzyka, czyli sytuacje w których zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. A takimi czynnikami ryzyka są: wysoki poziom cholesterolu we krwi, wysokie ciśnienie tętnicze, nadwaga i otyłość, cukrzyca typu 2 oraz niedostateczna aktywność fizyczna, palenie papierosów i wieczny stres.

Miej oko na cholesterol

Nadmiar cholesterolu we krwi przyczynia się do powstawania zmian miażdżycowych, dlatego tak ważne jest by dbać o jego odpowiedni poziom, a ten zależy od ilości tej substancji przyjmowanej w diecie. Jego ilość zwiększa dieta obfita w tłuszcze, zwłaszcza zwierzęce, które nazwano tłuszczami nasyconymi (te tłuszcze, które spotyka się w roślinach i rybach, nazywa się nienasyconymi i są to tłuszcze zdrowe). Tłuszcze nasycone występują w mleku i jego przetworach (masło, sery) oraz w czerwonym mięsie i skorupiakach. Dla serca niebezpieczne są szczególnie potrawy smażone. Lepsze są grillowanie, a idealne gotowane w wodzie bądź na parze.

Zdrowa alternatywa

Bogata w warzywa, owoce morza i oliwę z oliwek dieta śródziemnomorska zmniejsza stężenie „złego cholesterolu", obniża ciśnienie i zmniejsza skłonność krwi do tworzenia zakrzepów

Nie sól tyle

Utrzymujące się podwyższone ciśnienie krwi prowadzi do zwężenia tętnic i rozwoju blaszek miażdżycowych. Wysokie ciśnienie tętnicze zwiększa więc ryzyko choroby wieńcowej i udaru mózgu. Aby je opanować lekarz, bo bez jego pomocy w takiej sytuacji nie obędzie, zaleci nam branie leków, obniżenie masy ciała (jeśli to konieczne), zwiększenie aktywności fizycznej oraz ograniczenie ilości soli w jadłospisie.

Bez pączków i cukru

Cukrzyca to choroba, która manifestuje się zbyt wysokim poziomem glukozy we krwi. Jeśli taki stan utrzymuje się stosunkowo długo, dochodzi do szybszego rozwoju miażdżycy i wielu innych powikłań. Podstawową przyczyną zachorowania na cukrzycę typu 2 – obok predyspozycji genetycznych – jest otyłość. Co więc zrobić by nie zachorować? Odpowiedź jest łatwa: nie słodzić herbaty, ograniczyć spożywanie słodyczy i wszystkich produktów mających w składzie syrop glukozowo-fruktozowy, dbać o wagę i pokochać jakąkolwiek aktywność fizyczną.

Czy wiesz, że...

...cukrzyca postarza serce o 15 lat?

Schudnij

Otyłość przyczynia się do powstania choroby wieńcowej i zwiększa ryzyko cukrzycy. Zbędne kilogramy podwyższają też ciśnienie krwi. Najniebezpieczniejsza jest otyłość brzuszna, w której tłuszcz odkłada się w obrębie klatki piersiowej i jamy brzusznej (poważne zagrożenie otyłością występuje u mężczyzn o obwodzie pasa powyżej 102 cm i u kobiet powyżej 88 cm).

Odzyskanie optymalnej wagi zapewni nam ubogokaloryczna dieta oraz regularny wysiłek fizyczny. Ważne przy tym jest, by utrata zbędnych kilogramów następowała stopniowo a nie drastycznie dzięki zastosowaniu diety-cud. Warto zasięgnąć rady dietetyka.

Ruszaj się

Aktywność fizyczna prowadzi do spadku wagi ciała, obniżenia ciśnienia krwi i poziomu całkowitego cholesterolu. Co więcej, regularny wysiłek fizyczny pomaga nam się zrelaksować, ułatwia zasypianie, poprawia samopoczucie, poprawia pracę płuc i serca. Aktywność zmniejsza także ryzyko zachorowania na cukrzycę.

Powiedz stresowi „nie"

Stres jest reakcją na otoczenie, odpowiedzią na bodźce, wyzwania i zagrożenia. Prawdą jest też to, że stres stymuluje nas do działania - pod wpływem stresu organizm wydziela adrenalinę i hormony kory nadnerczy. Problem w tym, że hormony te działają na układ krążenia przyspieszając rytm serca, podnosząc ciśnienie krwi i zwężając naczynia krwionośne. Im więc więcej stresów przeżywamy, tym bardziej nasze serce i naczynia są obciążone. Dlatego też dystansujmy się do problemów, jeśli to możliwe. Nauczmy się też myśleć pozytywnie i uśmiechajmy się częściej i to nie tylko do innych ale także do siebie.

Rzuć palenie

Dym tytoniowy zawiera wiele szkodliwych substancji. Jedną z najgroźniejszych jest tlenek węgla, który łączy się z nośnikiem tlenu we krwi – hemoglobiną - i uniemożliwia dostarczanie odpowiednich ilości tlenu do tkanek. Jednym słowem, z każdym wypalonym papierosem rozwój miażdżycy się nasila, a ilość ochronnych witamin-antyoksydantów, tj. witaminy C i E, maleje. Rzucenie palenia tytoniu nie jest łatwe, ale przy odpowiedniej motywacji - realne.

Zapamiętaj!

Palący 1 paczkę papierosów dziennie są 2,5 razy bardziej zagrożeni zawałem niż niepalący.

To ważne!

Aby utrzymać serce w dobrej formie należy nie tylko o nie dbać, ale i pamiętać o badaniach profilaktycznych: mierzeniu ciśnienia tętniczego oraz poziomu cukru i cholesterolu we krwi.

Bezpłatne badania

Osoby które w tym roku kalendarzowym są w wieku 35, 40, 45, 50 lub 55 lat mogą skorzystać z bezpłatnego programu profilaktyki chorób układu krążenia proponowanego przez NFZ. Program ten umożliwia określenie indywidualnego zagrożenia chorobami układu krążenia i wdrożenie odpowiedniej profilaktyki.

Jak to działa?

Krew wyrzucana skurczami serca wypływa z niego tętnicami, a wraca żyłami. Im dalej od serca tym ciśnienie krwi jest mniejsze, a w żyłach - nawet bliskie zeru. W jaki sposób krew jest więc przepychana przez cały krwiobieg z powrotem do serca? Ciśnienie wytwarzane przez pulsowanie serca jest przecież zbyt małe, a na dodatek krew musi płynąć w górę. To proste: sercu w trakcie przemieszczania się krwi pomaga pulsowanie tętnic, które są wyposażone we własną mięśniówkę.

Czy wiesz, że...

...ludzkie serce kurczy się w ciągu dnia ok. 100 tys. razy, serce przepompowuje dziennie ok. 7 tys. litrów krwi a średnia prędkość przepływu krwi w żyłach głównych w pobliżu serca wynosi ok. 40 cm na sekundę?

Warto pamiętać

Czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, oprócz takich czynników zależnych od nas jak wysoki poziom cholesterolu czy brak aktywności fizycznej, są też czynniki ryzyka niezależne od człowieka. I jest to: płeć - chodzi o męską; wiek - choroby serca i układu krążenia dopadają zwłaszcza seniorów; geny - przypadki chorób serca i układu krążenia w rodzinie zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania w stopniu znacznym.

Warto wiedzieć

Balonikowanie to poszerzenie zwężonego naczynia wieńcowego specjalnym balonikiem, który wypełniany powietrzem, powoduje wgniecenie blaszki miażdżycowej w ścianę naczynia.

Autor: Joanna Grzegorzewska, „Moje Zdrowie"