Stomia – co to jest, rodzaje stomii, rodzaje systemów stomijnych
Stomia to chirurgicznie utworzone połączenie między jelitem grubym, jelitem cienkim lub moczowodem a skórą. Stomia umożliwia wydalanie kału lub moczu, gdy z różnych przyczyn jest to niemożliwe drogą naturalną.
Wielu pacjentów traktuje stomię jak wyrok, przekreślający dotychczasowe życie zawodowe i towarzyskie. Tymczasem z prawidłowo wykonaną i pielęgnowaną stomią da się normalnie funkcjonować.
Jak wygląda stomia?
Stomia to otwór w dolnej części brzucha – po prawej lub lewej stronie - przez który chirurg wyprowadził fragment jelita. Stomia jest różowoczerwona, podobnie jak śluzówka w jamie ustnej, ma 2-5 mm średnicy i wystaje ponad skórę na kilka-kilkadziesiąt milimetrów. Nie jest unerwiona, więc jej dotyk nie powoduje bólu. Inne używane nazwy stomii to sztuczny odbyt, odbyt brzuszny, przetoka jelitowa, przetoka moczowa.
Ze względu na brak zwieracza zamykającego ujście jelita nie ma możliwości kontroli wypróżnień i wydalania gazów, dlatego pacjent ze stomią jelitową musi korzystać ze specjalnego worka stomijnego, do którego wpada treść jelitowa. W przypadku stomii moczowej (urostomii) zależy to od sposobu, w jaki wytworzona jest przetoka – są metody, np. zastępczy zbiornik jelitowy na mocz, zapewniające trzymanie moczu, wtedy mocz może być odprowadzany przez stomię okresowo za pomocą cewnika. Przy innych metodach mocz jest oddawany w sposób niekontrolowany i również konieczne jest stosowanie worków.
W zależności od przyczyny i zaawansowania choroby, która wymusza wyłonienie stomii, może być ona wykonana na stałe lub czasowo.
Stomia – worki do zbiórki moczu, cewniki, pasty stomijne
Przyczyny stomii
W Polsce żyje ponad 40 tys. osób ze stomią, najczęstszą przyczyną jest nowotwór jelita grubego (80 proc. przypadków). Inne wskazania do zabiegu to: nieswoiste choroby zapalne jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna), polipowatość jelita grubego, niedrożność jelit, nowotwory złośliwe układu moczowego.
W przypadku dzieci zdecydowana większość stomii jest wyłaniana czasowo. U noworodków i niemowląt przyczyną są najczęściej wady wrodzone (np. zarośnięcie odbytu), martwicze zapalenie jelita, u nastolatków dominują nieswoiste zapalenia jelita.
WARTO WIEDZIEĆ:
Każda operacja w obrębie jelit wiąże się z ryzykiem wykonania stomii, dlatego przed tego typu operacjami pacjenci muszą podpisać zgodę na stomię.
Rodzaje stomii
Kolostomia – tworzona jest po usunięciu części jelita grubego i/lub odbytnicy. Zwykle znajduje się po lewej stronie brzucha. Jeśli podczas operacji odbyt został oszczędzony, istnieje możliwość przywrócenia naturalnej drogi wypróżniania się przez odbyt i wytwarza się kolostomię czasową. Po jakimś czasie chirurg może połączyć zachowaną część jelita z odbytem i przywrócić ciągłość układu pokarmowego.
Czytaj więcej: Kolostomia – co to jest, pielęgnacja, dieta przy kolostomii
Ileostomia – powstaje, gdy konieczne jest usunięcie całego jelita grubego. Wyłania się ją, wykorzystując do tego część jelita cienkiego, zazwyczaj po prawej stronie brzucha. Ileostomię czasową wykonuje dla łatwiejszego wygojenia jelita poniżej stomii, którego część została usunięta z powodu stanu zapalnego lub niedrożności.
Czytaj więcej: Ileostomia – co to jest, pielęgnacja, dieta przy ileostomii
Urostomia – wykonuje się ją, gdy niemożliwy jest naturalny odpływ moczu drogami moczowymi, np. w wyniku kamicy nerkowej lub moczowodowej czy nowotworu pęcherza moczowego. Zwykle znajduje się po prawej stronie brzucha. Jedną z metod wykonania urostomii jest wszczepienie moczowodów do wyizolowanego odcinka jelita, którego jeden koniec zaszywa się, a drugi wyprowadza na powierzchnię brzucha. Czasowa urostomia jest możliwa wówczas, gdy zachowany został pęcherz.
Czytaj więcej: Urostomia – co to jest, pielęgnacja, dieta przy urostomii
Rodzaje systemów stomijnych i pielęgnacja stomii
We wszystkich rodzajach stomii bardzo ważne jest właściwe dopasowanie i pielęgnacja sprzętu stomijnego – umożliwia to normalne funkcjonowanie osób ze stomią.
Istnieją dwa rodzaje worków stomijnych: jedno- i dwuczęściowe. Worki jednoczęściowe nakleja się bezpośrednio na brzuch, a płytka jest trwale połączona z workiem, w którym zbiera się kał lub mocz. Sprzęt dwuczęściowy pozwala na wymianę worka bez odklejania płytki. Oba typy worków można nosić pod ubraniem. Worki urostomijne wyposażone są w kranik, umożliwiający spuszczanie moczu z worka do toalety. Mają też unikalny system zapobiegający cofaniu się moczu, co zmniejsza ryzyko infekcji układu moczowego. Worki są wodoodporne, można mieć je założone w czasie kąpieli czy brania prysznica. Worki kolo- i ileostomijne wyposażone są w filtry odprowadzające gazy i zapobiegające „balonowaniu" worka. We wczesnym okresie pooperacyjnym stosuje się worki jelitowe odpuszczalne, tzn. umożliwiające usuwanie ich zawartości bez konieczności wymieniania.
- Sprzęt stomijny dla pacjentów ubezpieczonych w NFZ jest w 100% refundowany. Refundacja odbywa się na podstawie zlecenia, wystawionego przez lekarza rodzinnego, chirurga lub pielęgniarkę stomijną, oraz Karty Zaopatrzenia Comiesięcznego.
- Sprawdź pakiety do pielęgnacji stomii z refundacją
Pielęgnacja stomii
Częstotliwość wymiany worków przy stomiach jelitowych zależy od wysokości założenia stomii – im bliżej odbytu, tym worki zmienia się rzadziej. Bardzo ważna jest właściwa pielęgnacja skóry wokół stomii.
Zwykłe mydła czy żele mogą podrażniać skórę, a kremy i balsamy zmniejszają przyczepność worków. Szczelne przyleganie worków jest szczególnie ważne w przypadku ileostomii, gdyż usuwana przez nią półpłynna treść jelitowa zawiera enzymy, które mogą podrażniać skórę. Dostępne są specjalne preparaty dla stomików, zabezpieczające skórę przed podrażnieniami i zabezpieczające przed podciekaniem treści jelitowej pod płytkę.
