Sześć faktów nt. reumatyzmu

Z reumatyzmem w różnych jego odmianach zmaga się w Europie ok. 100 mln ludzi, w Polsce ok. 7-8 milionów. Choć jest tak powszechnym problemem zdrowotnym na całym świecie wciąż nie wiadomo, co jest jego przyczyną.

Choroby reumatyczne to grupa chorób o podłożu autoimmunologicznym. Oznacza to, że układ odpornościowy atakuje własne tkanki, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego. Nie wiadomo, co jest tego przyczyną. Przypuszcza się, że na rozwój chorób reumatycznych mogą mieć wpływ szkodliwe czynniki środowiska, geny, infekcje, a w niektórych przypadkach nawet zażywane leki. Ponad wszelką wątpliwość wiadomo za to, że schorzenia te atakują wszystkich: kobiety, mężczyzn, dzieci. I to bez względu na wiek.

Nietypowe objawy

Reumatyzm, jeśli nie zostanie rozpoznany na czas, może doprowadzić do postępującej niepełnosprawności chorego, a niekiedy - np. gdy zajmie narządy wewnętrzne - nawet do śmierci. Niestety, sprawne zdiagnozowanie choroby wcale nie jest takie proste, ponieważ pierwszym objawem niekoniecznie musi być bolący staw. Często objawem jest np. senność, zmęczenie, drętwienie, bóle mięśni czy bóle głowy. Dlatego właśnie bardzo często do lekarza trafiają pacjenci w zaawansowanym stadium choroby.

Sześć wybranych odmian reumatyzmu

• CHOROBA ZWYRODNIENIOWA - jest następstwem zużywania się chrząstki pokrywającej powierzchnie kości tworzących stawy. Chorobę sygnalizuje tzw. poranna sztywność stawów i ból nasilający się pod koniec dnia, kiedy stawy są przemęczone chodzeniem lub staniem. Choroba zwyrodnieniowa może zająć tylko jeden staw ręki czy nogi lub też kręgosłup na całej długości. Nieprzyjemnym objawem choroby może być drętwienie rąk, zawroty czy bóle z tyłu głowy. Jej rozwój przyspiesza otyłość i dźwiganie ciężarów.
• REUMATYZM TKANEK MIĘKKICH - nazywany zespołem przeciążeniowym. Objawia się bólami w okolicy barku, tzw. zespół bolesnego barku, łokci, tzw. łokieć tenisisty, nadgarstka, ręki, kolana. Lekarze przypuszczają, że łączy się to z wieloletnim przeciążaniem mięśni (na skutek noszenia ciężkich rzeczy i wykonywaniem powtarzających się ruchów) podczas których dochodzi do wielu mikrourazów.
• DNA MOCZANOWA - dolegliwości związane z dną moczanową są skutkiem nieprawidłowej przemiany materii, która prowadzi do gromadzenia się w organizmie nadmiaru kwasu moczowego. Zwykle dotyczy to stawu palucha lub stawu łokciowego. Ból, zwłaszcza na początku choroby, ma charakter napadowy i ostry.
• REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW - do typowych objawów RZS należą symetryczne bóle rąk i stóp, poranna sztywność stawów, bóle mięśni, niekiedy dolegliwości serca, naczyń krwionośnych i płuc.
• ZESZTYWNIEJĄCE ZAPALENIE STAWÓW KRĘGOSŁUPA - pierwszą oznaką choroby jest ból i poranna sztywność w dolnej części pleców. Gdy choroba postępuje, obejmuje coraz wyższe partie kręgosłupa aż do szyi. Kręgi zaczynają się zrastać, a więzadła twardnieją. ZZSK atakuje głównie młodych mężczyzn pomiędzy 20. a 40. R. ż. Skłonność do jej rozwoju jest dziedziczna.
• FIBROMIALGIA - charakteryzuje się przewlekłym bólem mięśni. Oprócz dolegliwości bólowych, które mogą mieć różny stopień nasilenia, pojawiają się brak energii, spadek odporności, uczucie niepokoju, zaburzenia koncentracji, snu oraz kłopoty z widzeniem.

Ratunek w superlekach

Kiedyś leczenie reumatyzmu polegało na zwalczaniu objawów: bólu stawów, zapalenia i ograniczenia ruchów w zaatakowanych stawach. Przepisywane przy tym środki farmakologiczne miały wiele działań niepożądanych, niebezpiecznych dla przewodu pokarmowego. Zawsze też najpierw podawano leki najsłabsze, ale najmniej szkodliwe, a dopiero w miarę postępu choroby - coraz silniejsze. Dziś jest inaczej.

Na przykład w reumatoidalnym zapaleniu stawów już na początku wprowadza się silne, blokujące podziały komórkowe leki cytostatyczne, które u wielu chorych potrafią całkowicie zahamować postęp choroby. W ciężkich przypadkach mogą pomóc tylko farmaceutyki najnowszej generacji, czyli tzw. leki biologiczne.

Cenna rehabilitacja

Leczenie reumatyzmu ma charakter kompleksowy i obejmuje indywidualny, w zależności od stopnia rozwoju choroby, dobór metod.

Oprócz leczenia farmakologicznego konieczna jest np. rehabilitacja ruchowa, a więc układ ćwiczeń, bez których stawy ulegają coraz większym zniekształceniom. Brzmi to jak paradoks, ale to ruch, mimo że sprawia ból, powstrzymuje rozwój choroby. Jego brak wpływa niekorzystnie na odżywianie chrząstki stawowej i wytwarzanie przez błonę maziową specjalnego płynu, którego zadaniem jest zmniejszanie tarcia między elementami tworzącymi staw.

Poza tym, pozytywnie na sprawność stawów wpływają masaże, w tym masaże wodne, oraz leczenie ciepłem i zimnem, elektroterapia, ultrasonoterapia i magnetoterapia.

Siła z talerza

Walkę z charakterystycznymi dla reumatyzmu stanami zapalnymi wspomóc może odpowiednia dieta. Odpowiednia, czyli taka, w której znajdzie się miejsce np. na mleko, kefir lub jogurt. Nabiał to bowiem doskonałe źródło pełnowartościowego białka, budulca chrząstki stawowej, i ważne źródło wapnia, który wraz z fosforem buduje kości i zęby.

Przydatne są tu też – m.in. do produkcji mazi stawowej - zboża i rośliny strączkowe, które dodatkowo są dostarczycielem niezbędnego w walce z nadwagą błonnika oraz łagodząco wpływających na układ nerwowy witamin z grupy B. Warto też postawić na bogate w łagodzące stany zapalne kwasy omega-3 i witaminę D ryby morskie oraz obfite w kwas oleinowy oliwę z oliwek, olej lniany i olej rzepakowy.

W menu powinno się też znaleźć siemię lniane, orzechy włoskie, czosnek, cebula i - dla uelastycznienia stawów - warzywa i owoce, które są źródłem antyoksydantów, w tym beta-karotenu, witaminy C i flawonoidów. Związki te zapobiegają rozwojowi procesu zwyrodnieniowego i opóźniają starzenie się stawów. Witamina C jest dodatkowo niezbędna do wytwarzania kolagenu, który buduje chrząstkę, poprawia stan tkanki łącznej i odpowiada za kondycję stawów i ścięgien.

Profilaktyka

Nikogo nie trzeba chyba przekonywać, że chorobom reumatycznym lepiej zapobiegać niż je leczyć. Dlatego - oprócz stosowania odpowiedniej diety i nieprzeciążania stawów nadmiernym wysiłkiem i zbędnymi kilogramami - warto postawić na rozsądna aktywność fizyczną, dzięki której zachowamy ruchomość stawów.

Zdaniem lekarzy taką rozsądną aktywnością fizyczną jest sport uprawiany może nie weekendowo, ale z umiarem. Za cel stawiamy sobie więc maszerowanie z kijkami od nordic wal kingu.

Badania naukowe dowodzą też, że choroby o podłożu autoimmunologicznym, a taką właśnie jest reumatyzm, rozwijają się, kiedy organizm jest długotrwale narażony na stres. Dlatego też warto nauczyć się walczyć ze stresem: jednym pomoże joga, innym nordic walking w pobliskim lesie bądź regularne chodzenie na basen, a jeszcze innym rozwijanie swojej pasji – lepienie w glinie, rysowanie, wizyta w operze czy po prostu prace w przydomowym ogródku lub na działce.

Autor: Joanna Grzegorzewska, „Moje Zdrowie"