Zdrowie puszczone z dymem

Palenie to nie jest niewinny „dymek”, jak zwykli pieszczotliwie nazywać swój nałóg palacze. To około 4 tys. związków chemicznych, w większości toksycznych, częściowo również rakotwórczych, wciąganych do płuc przy każdym zaciągnięciu się. Palacze trują siebie, ale i innych – bierne ofiary ich nałogu. I to w niemal równym stopniu i ze wszystkimi możliwymi konsekwencjami.

Nie odstraszają ich coraz bardziej drastyczne zdjęcia i napisy na opakowaniach papierosów. Nie zniechęcają zakazy palenia w miejscach publicznych. Nie wierzą w ostrzeżenia lekarzy, przymykają oko na coraz wyższe ceny papierosów. Nasi małżonkowie, rodzice, przyjaciele, a może i my sami?

Zło w bibułce

Niewiele osób zdaje sobie sprawę, jak silną trucizną jest nikotyna. Wprowadzona do organizmu w postaci wstrzyknięcia podskórnego w ilości 0,05 g, czyli jednej kropli, wywołuje śmierć w ciągu kilku minut. W dwudziestu papierosach jest sześć dawek śmiertelnych, jednak w czasie palenia część nikotyny ulatnia się z dymem i ulega rozpadowi. Przez organizm zostaje wchłonięte 10-30 proc. Brzmi groźnie? A przecież nikotyna to nie wszystko, z czym musi sobie poradzić organizm palacza.

Trucizna

Spośród 4 tysięcy związków chemicznych trafiających, wraz z wdychanym dymem, do ludzkiego wnętrza, większość jest toksyczna, a około 60 ma charakter kancerogenny, czyli indukujący proces nowotworzenia. Większość ma też właściwości mutagenne, czyli powodujące trwałe zmiany informacji genetycznej zapisanej w ludzkim DNA. Warto wiedzieć, że tytoń ma bardzo wysoką temperaturę żarzenia co sprawia, że w procesie palenia przekształceniom chemicznym ulegają niemal wszystkie zawarte w nim składniki – a im wyższa temperatura, tym większa emisja szkodliwych substancji. Skład chemiczny dymu tytoniowego zależy m.in. od rodzaju tytoniu (gatunku, odmiany i jakości, a także długości oraz szerokości włókna krajanki tytoniowej), typu papierosa i jego wilgotności, a także dodawanych do tytoniu substancji chemicznych. Znaczenie ma też sposób zaciągania się – szybkie, nerwowe i głębokie wdechy powodują wyższą temperaturę żarzenia i wyższą emisję toksycznych substancji w dymie, spokojne „pykanie" fajki obniża temperaturę żarzenia nawet o 300 stopni Celsjusza. Generalnie jednak we wszystkich dostępnych w naszym kraju papierosach znajdziemy cały wachlarz substancji, które powoli (lub całkiem szybko) unicestwiają organizm palacza.

Co dostaje się do organizmu w trakcie palenia?

Nikotyna – po 10 sekundach od zapalenia papierosa nikotyna dociera do mózgu, gdzie, w odpowiedzi, produkowana jest dopamina powodująca, że palacz odczuwa fizyczną przyjemność. Wystarczy jednak godzina bez zaciągania się dymem, a poziom hormonów spada na tyle, by organizm zaczął odczuwać niepokój. Tlenek węgla (czad) – dym tytoniowy zawiera od 1 do 5 proc. CO. Czad, bo o nim mowa, nazywany jest cichym zabójcą, ale kojarzony jest zazwyczaj z nieszczelnymi instalacjami gazowymi. Tymczasem w papierosie wdychamy go na własne życzenie. Czad utrudnia lub uniemożliwia oddychanie i wymianę gazową żywym komórkom organizmu, utrudnia dopływ tlenu i składników odżywczych do mięśnia sercowego, co może prowadzić do zawału, choroby niedokrwiennej serca, miażdżycy naczyń tętniczych i nadciśnienia. Cyjanowodór – ten sam kwas pruski, którego hitlerowcy używali w komorach gazowych. Źródłem cyjanowodoru w dymie są białka i aminokwasy liści tytoniowych. Jest skrajnie toksyczny, łatwo wchłaniany przez śluzówkę i skórę. Blokuje ruch rzęsek wyściełających drogi oddechowe oraz aktywność enzymów oddechowych. Tlenki azotu – w połączeniu z aminami, tlenki azotu są źródłem rakotwórczych nitrozoamin. Aż 99 proc. dwutlenku azotu zatrzymywane jest w płucach, gdzie uszkadza błony wyściełające drogi oddechowe. Amoniak – podrażnia receptory górnych i dolnych dróg oddechowych. Aceton – rozpuszczalnik, stosowany w przemyśle farb i lakierów, włókien chemicznych i kosmetycznym. Arsen – pierwiastek, który stosowany w nadmiarze powoduje silne zatrucia. Wykorzystywany jest jako popularna trutka na szczury, jest składnikiem trujących gazów bojowych. Chlorek winylu – związek wykorzystywany m.in. przy produkcji plastiku. Naftalen – stosowany jako środek owadobójczy.Dibenzoakrydyna – stosowana m.in. do produkcji barwników.Toluidyna – rozpuszczalnik chemiczny.Fenole – składniki środków żrących, niszczą rzęski nabłonka wyściełającego oskrzela. Butan – składnik paliw silnikowych.DDT – silny środek owadobójczy.Metanol – alkohol, który jest silną trucizną. Polon – pierwiastek promieniotwórczy, wysoko radioaktywny. Naftyloamina – stosowana w drukarniach do produkcji barwników, ma silne działanie rakotwórcze. Formaldehyd – silna trucizna stosowana m.in. do wyrobu żywic syntetycznych.Ciała smołowate – odpowiedzialne za powstawanie nowotworów złośliwych. Metale ciężkie – m.in. ołów i kadm (jeden papieros zawiera ok. 2 mg kadmu)....oraz kilka tysięcy innych substancji, z których większość ma właściwości toksyczne, a spora część także rakotwórcze.

Filtr niekoniecznie pomocny

To nieprawda, że filtr chroni palacza przed wszystkimi powyższymi substancjami. Wręcz przeciwnie! Paradoksalnie, źródłem czynników kancerogennych może być sam filtr, mający za zadanie wychwytywanie nikotyny i szkodliwych substancji smolistych. Jego podstawowym budulcem są włókna octanu celulozy, które podczas palenia mogą się uwalniać i osiadać w drogach oddechowych, a tym samym stanowić ognisko procesu nowotworowego.

Papierosy light równie szkodliwe

Palacze (częściej palaczki) wierzą również, że papierosy z napisem light, ultra-light lub mild są mniej trujące, gdyż zawierają mniejsze stężenie substancji smolistych. Niestety, udowodniono, że palacze zaciągają się takimi papierosami mocniej i częściej, by zaspokoić głód nikotynowy, czego efektem jest wciąganie większej ilości dymu papierosowego (dodatkowo nerwowe, gwałtowne zaciąganie się powoduje wyższą temperaturę żarzenia, a więc większą emisję substancji toksycznych).

Konsekwencje dla zdrowia

Palenie papierosów pociąga za sobą mnóstwo konsekwencji zdrowotnych. Pośród tych wymienianych najczęściej znajdują się:

Nowotwory płuc, przełyku, krtani, warg, języka, podniebienia, jamy ustnej, pęcherza moczowego, a także żołądka, nerek i trzustki.Choroby serca i naczyń krwionośnych, zwłaszcza miażdżyca, choroba wieńcowa, zawał mięśnia sercowego, tętniak aorty, zaburzenia pracy serca, udar mózgu. Palacze znacznie częściej cierpią też na nadciśnienie tętnicze.Choroby układu oddechowego, m.in. astma, gruźlica, przewlekłe zapalenie oskrzeli, częstsze infekcje górnych dróg oddechowych.Choroby układu pokarmowego, a zwłaszcza wrzody żołądka i dwunastnicy, przepuklina jelitowa, guzy jelita grubego i odbytnicy. Choroby zębów. Osteoporoza wynikająca z mniejszej gęstości kości.Choroby oczu – od częstego u wielu osób palących zapalenia spojówek, aż po groźne zwyrodnienie plamki żółtej i kataraktę. Zaburzenia hormonalne – zwłaszcza nieprawidłowe funkcjonowanie tarczycy i trzustki.Choroby układu rozrodczego – palenie jest jedną z przyczyn impotencji, obniża też jakość spermy, nikotyna może niszczyć komórki jajowe.

Bierny palacz

Problem biernego palenia jest tak duży, że doczekał się własnych badań i opracowań naukowych. Okazuje się, że poza głównym strumieniem dymu nikotynowego, wciąganym do płuc i pozostającym tam przez 20-30 sekund, podczas palenia wydobywa się także dym boczny, niczym nieprzefiltrowany, roznoszący się po całym pomieszczeniu i wdychany przez wszystkie osoby w pobliżu. Człowiek niepalący, przebywając godzinę w zadymionym przez palaczy pomieszczeniu, przyswaja taką ilość substancji rakotwórczych, jaka znajduje się w dymie głównym z kilkudziesięciu papierosów! Bierni palacze (w tym również dzieci), zmuszeni do regularnego przebywania w zadymionych pomieszczeniach, mają upośledzoną funkcję układu oddechowego w podobnym stopniu, jak osoby palące. Wyniki badań przeprowadzonych w USA są druzgocące – żony palaczy żyły średnio o 4 lata krócej od żon mężczyzn niepalących. Dzięki nowym przepisom, osoby niepalące są już chronione w miejscach publicznych, takich jak lokale gastronomiczne i rozrywkowe, nie wolno też palić na przystankach, w pojazdach transportu publicznego, w zakładach pracy czy obiektach sportowych.

Statystyki alarmują

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), w wyniku chorób związanych z paleniem, co sześć sekund umiera jedna osoba (w skali całego świata). Tytoń to jeden z czterech głównych czynników ryzyka występowania chorób niezakaźnych, w tym zwłaszcza chorób serca i naczyń, oraz nowotworów. Tytoń ma działanie ewidentnie rakotwórcze, mimo to jest produktem legalnym i łatwym do kupienia niemal na całym świecie (całkowity zakaz sprzedaży wyrobów tytoniowych od jakiegoś czasu obowiązuje w Buthanie, od 2016 r. wprowadzono go również w Turkmenistanie). Bardzo możliwe, że już wkrótce podobne zasady obowiązywać będą również m.in. w Finlandii.

Ile zaoszczędzisz rzucając palenie: